حسنعلى خان افشار
140
سفرنامه لرستان و خوزستان ( فارسى )
قرارى كه نقل مىكردند ، ديوستان بوده ( 4 ) . از حد بروجرد تا خوزستان « 1 » ، كه خانزاد رفت ، منزل به منزل هشت منزل رفت . و از لرستان به خوزستان « 2 » سه راه دارد ( 5 ) : يك راه كه قدرى بهتر است ، مىتوان توپ برد ، ده دوازده منزل است و اسم آن راه ، راه جايدر ( 6 ) است . و يك راه كه خانزاد رفت ، آمد ، بسيار مشكل و بد است ، شش منزل است . اسم آن راه ، راه كيالان است . و يك راه هم دارد ، راه مانگوره ( 7 ) ناميدهاند . از آن راه مىگويند سه شبه از خرمآباد مىتوان رفت به دزفول . سوار زياد ، مشگل است سهشنبه برود ، قاصد مىتواند برود . و در جميع لرستان بهجز يك شهر كوچك كه خرمآباد باشد و الّا نه ده ، نه آبادى ، اصلا نيست . [ 46 پ ] [ تفصيل طوايف لرستان ] ( 8 ) و لرستان كلا سواى شهر و اهالى احشام نشينند . و لرستانىها منقسم شده به چند طوايف و تفصيل طوايف هم بدين قرار عرض است . و اين ايلات و طوايف : ساكى ( 9 ) ، ديركوند ( 10 ) ، پاپى ( 11 ) ، جودكى ( 12 ) ، رشنو « 3 » ( 13 ) ، ماكون على ( 14 ) ، معتمد ( 15 ) ، كرزبور ( 16 ) ، خان صحمدى ( 17 ) ، ليريايى « 4 » ( 18 ) ، بيرانوند ( 19 ) ، سگوند ( 20 ) ، دالوند ( 21 ) ، قائد رحمت « 5 » ( 22 ) ، كوشكى ( 23 ) ، چگنى ( 24 ) ، زيوهدار ( 25 ) ، نوكر امراء « 6 » ( 26 ) ، امرائى « 7 » ( 27 ) ، فراش ( 28 ) ، ممصارم ( 29 ) ، حسنوند ( 30 ) ، كولىوند ( 31 ) ، دلفان ( 32 ) ، صدمرّه ( 33 ) ، قلائى « 8 » ( 34 ) . هر طايفه يك آقا دارد كه توشمال ( 35 ) ناميدهاند . و معتبرترين اين طوايف « بيرانوند » و « سگوند » و « حسنوند » و « دلفان » است . مابقى هم معتبر است لكن اينها اشتهار دارد . ماه قوس « 9 » كمكم به خوزستان [ 47 پ ] مىروند و بعد از نوروز برگرديده ، بهطرف شمالى لرستان ، به نزديكى بروجرد ، مىآيند . خانه و اوضاع مثل اهل شهر ندارند و خيلى شرور و مفسد و بدذاتند لكن از سطوت همايونى آرام و ساكت و امن ، گرگ با گله در اين راهها
--> ( 1 ) . در اصل : عربستان . ( 2 ) . در اصل : عربستان . ( 3 ) . در اصل : رشنون . ( 4 ) . در اصل : ليرپاپى . ( 5 ) . در اصل : قادر رحمت . ( 6 ) . در اصل : نوكر عمرا . ( 7 ) . در اصل : عمراپى . ( 8 ) . در اصل : قلاپى . ( 9 ) . آذرماه .